BOTANICAL PROFILE
จาก
Nypa fruticans Wurmb วงศ์ Arecaceae
OVERVIEW
รายละเอียดเบื้องต้น
ต้นฉบับบรรยายว่าเป็น “ไม้กอใบคล้ายใบมะพร้าว เกิดที่ลุ่มเค็ม” ซึ่งตรงกับลักษณะของจากอย่างชัดเจน ในทางพฤกษศาสตร์ จากเป็นปาล์มแตกกอ ลำต้นเป็นเหง้าเลื้อยอยู่ใต้ดินหรือโคลน จึงมักมองเห็นเฉพาะก้านใบและใบเหนือพื้น ใบประกอบแบบขนนกขนาดใหญ่ มีใบย่อยเรียวยาวเรียงเป็นสองแถวคล้ายใบมะพร้าว ดอกเพศผู้และเพศเมียอยู่บนต้นเดียวกัน ผลหลายผลรวมกันเป็นกระจุกกลมขนาดใหญ่ พบตามพื้นที่ปากแม่น้ำ ริมคลอง และบริเวณน้ำกร่อยหรือน้ำทะเลขึ้นถึง
MAIN PROPERTIES
สรรพคุณและรายละเอียด
🌿 จาก
ใบ — รสฝาด
สรรพคุณ: แก้ลมจรต่าง ๆ แก้เสมหะและดับพิษทั้งปวง
นมจาก — รสฝาดกร่อย
ลักษณะตามต้นฉบับ: เป็นเกล็ดสีดำอยู่ใต้ท้องใบ
สรรพคุณ: แก้ลมจร ลมป่วง แก้ไข้ ท้องเสีย แก้พิษตานซางสิ้นเป็นฝ้าละอองขาว
💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย
ใบ → รสฝาด → ลมจร–เสมหะ–ดับพิษ
ต้นฉบับระบุสรรพคุณของใบไว้ค่อนข้างกระชับ โดยเน้นการแก้ “ลมจรต่าง ๆ” แก้เสมหะ และดับพิษทั้งปวงตามองค์ความรู้เภสัชกรรมไทย
นมจาก → เกล็ดสีดำใต้ท้องใบ → รสฝาดกร่อย → ลมจร–ลมป่วง–ไข้–ท้องเสีย–ตานซาง
คำว่า “นมจาก” เป็นคำที่ต้นฉบับใช้โดยตรง พร้อมอธิบายว่า “เป็นเกล็ดสีดำอยู่ใต้ท้องใบ” จึงคงชื่อและคำอธิบายนี้ไว้ตามต้นฉบับ โดยไม่ตีความเพิ่มเติมว่าเป็นโครงสร้างทางพฤกษศาสตร์ชนิดใด
จุดช่วยจำ:
“จาก → ใบฝาดแก้ลม–เสมหะ / นมจากฝาดกร่อยเด่นลม–ไข้–ท้องเสีย–ตานซาง”
คำว่า “ลมจร” “ลมป่วง” “ดับพิษ” และ “ตานซาง” เป็นถ้อยคำตามองค์ความรู้เภสัชกรรมไทยในต้นฉบับ จึงคงความหมายตามตำราไว้โดยไม่เทียบตรงกับโรคหรือการวินิจฉัยทางการแพทย์ปัจจุบัน
⚠️ หมายเหตุ
ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทยที่เหมาะสม