🌿 คูน

(ชัยพฤกษ์)

เนื้อในฝัก — รสหวานเอียน

สรรพคุณ: ระบายท้อง ช่วยบรรเทาการแน่นหน้าอก ฟกช้ำ แก้ลมเข้าข้อและขัดข้อ

ดอก — รสขมเปรี้ยว

สรรพคุณ: แก้ไข้ เป็นยาระบาย

เปลือกและใบ — รสฝาดเมา

สรรพคุณ: บดผสมทาฝี และเม็ดผื่นตามร่างกาย

ใบ — รสเมา

สรรพคุณ: ระบายท้อง แก้พยาธิผิวหนัง

ราก — รสเมา

สรรพคุณ: ฝนทารักษาขี้กลาก และเป็นยาระบายท้อง แก้คุดทะราด

เปลือกต้น — รสฝาด

สรรพคุณ: แก้ท้องร่วง สมานแผล

เปลือกเมล็ดและเปลือกฝัก — รสเมาเบื่อ

สรรพคุณ: ถอนพิษยาเบื่อเมา ทำให้อาเจียน

กระพี้ — รสเมา

สรรพคุณ: แก้รำมะนาด

แก่น — การใช้ตามคติความเชื่อในต้นฉบับ

ต้นฉบับระบุว่า นักไสยศาสตร์ใช้ทำปลัดขิกลงยันต์ผูกเอวเด็ก เพื่อให้ปีศาจไม่รบกวนเด็ก

ข้อความส่วนนี้เป็นการบันทึก คติความเชื่อและการใช้ทางไสยศาสตร์ ในต้นฉบับ ไม่ใช่สรรพคุณทางยาหรือข้อบ่งใช้ทางการแพทย์

💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย

เนื้อในฝัก → รสหวานเอียน → ระบายท้อง–แน่นหน้าอก–ลมเข้าข้อ

เนื้อในฝักเป็นส่วนเด่นของคูนตามตำรา โดยเฉพาะเรื่องการระบายท้อง และยังระบุถึงอาการแน่นหน้าอก ฟกช้ำ ลมเข้าข้อและขัดข้อ

ดอก → รสขมเปรี้ยว → ไข้–ระบาย

ดอกใช้ในกลุ่มอาการไข้และเป็นยาระบายตามที่ต้นฉบับระบุ

เปลือกและใบ → รสฝาดเมา → ฝี–ผื่น

ตำราระบุให้บดผสมแล้วใช้ทาภายนอกสำหรับฝีและเม็ดผื่นตามร่างกาย

ใบ → รสเมา → ระบายท้อง–พยาธิผิวหนัง

ใบมีสรรพคุณทั้งทางระบบขับถ่ายและอาการทางผิวหนังตามองค์ความรู้เดิม

ราก → รสเมา → ขี้กลาก–ระบายท้อง–คุดทะราด

ต้นฉบับระบุทั้งการ ฝนทาภายนอก เพื่อรักษาขี้กลาก และการใช้ในกลุ่มอาการทางระบบขับถ่าย

เปลือกต้น → รสฝาด → ท้องร่วง–สมานแผล

รสฝาดสัมพันธ์กับสรรพคุณที่ต้นฉบับระบุคือแก้ท้องร่วงและสมานแผล

เปลือกเมล็ดและเปลือกฝัก → รสเมาเบื่อ → ถอนพิษยาเบื่อเมา–ทำให้อาเจียน

ส่วนนี้มีฤทธิ์ตามตำราที่ค่อนข้างแรง จึงไม่ควรนำไปทดลองใช้เอง

กระพี้ → รสเมา → รำมะนาด

ตำราระบุสรรพคุณของกระพี้ไว้เฉพาะการแก้รำมะนาด

จุดช่วยจำ:
“คูน → ฝักหวานเอียนเด่นระบาย / ดอกขมเปรี้ยวแก้ไข้ / เปลือกฝาดสมาน / ใบ–ราก–กระพี้ออกทางรสเมา”

คำว่า “แก้ลมเข้าข้อ” “พยาธิผิวหนัง” “ขี้กลาก” “คุดทะราด” “ยาเบื่อเมา” และ “รำมะนาด” เป็นถ้อยคำตามองค์ความรู้เภสัชกรรมไทยในต้นฉบับ จึงคงความหมายตามตำราไว้โดยไม่เทียบตรงกับชื่อโรคหรือการวินิจฉัยทางการแพทย์ปัจจุบัน

⚠️ หมายเหตุ

ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทยที่เหมาะสม